The Dutch Girl Tales #9: Brexitstress

Brexitstress // Dutch Girl in London

Brexitstress, ja, dat is echt een ‘ding’. Ik heb er al ruim twee jaar last van. En ik ben niet de enige die hieraan lijdt. Uit een enquête van afgelopen zomer blijkt dat er heel veel ‘patiënten’ met Brexitstress zijn. Ik ben lid van een aantal Facebookgroepen voor Nederlandse expats in het Verenigd Koninkrijk en Brexit is daarin een dagelijks terugkerend onderwerp. Veel groepsleden voelen zich met betrekking tot Brexit niet begrepen door vrienden, kennissen en familie hier in het VK en al helemaal niet door het ‘thuisfront’ in Nederland. Ook ik krijg al sinds het Referendum vragen van familie en vrienden in Nederland waaruit blijkt dat ze niet echt op de hoogte zijn van wat Brexit nu eigenlijk inhoudt. Of wat voor emotionele implicaties Brexit kan hebben op het individu. En op mij. Om een aantal van deze aannames en vragen weg te nemen, wijd ik dan eindelijk een bericht over Brexit op mijn blog.

“Maar je bent toch getrouwd met een Brit? Dan kun je toch gewoon blijven?”

Dit is niet alleen de meest gestelde vraag die ik krijg, maar ook de meest incorrecte aanname. Was ik geen EU-burger geweest en was ik het VK binnengekomen op een visum, dan was dit niet zo vergezocht. Maar voor EU-burgers gelden andere afspraken. Zij mogen namelijk vrij het land in komen op voorwaarde dat ze hun treaty rights uitoefenen. Dit houdt in dat ervan wordt uitgegaan dat de immigranten hier komen om te werken of studeren en zichzelf financieel kunnen redden. Je bent als EU-burger verplicht om deel te nemen aan het economisch verkeer in je (EU-)gastland. Dat je echtgeno(o)t(e) genoeg zou verdienen om het gezin te kunnen onderhouden, maakt hierin niets uit.

“Duidelijk toch? Alle EU-burgers wisten dan toch waar ze aan begonnen voordat ze zich in het VK gingen vestigen?”

Niet helemaal. Vóór mijn emigratie naar het VK in 2012 heb ik de complete website van de Home Office (vreemdelingendienst) helemaal doorgeplozen en de eisen voor EU-burgers waren gering. Ik hoefde alleen maar een sofinummer aan te vragen en me te registreren bij een huisarts om mijn National Insurance Number (ziektekostennummer) te krijgen. Dit was toentertijd voldoende om je legaal in het VK te kunnen vestigen. Niemand die de term ‘treaty rights’ in de mond nam. Terwijl juist het wel of niet correct uitvoeren van die treaty rights nu cruciaal kan zijn voor duizenden immigranten.

Maar er is meer. Een paar jaar geleden heeft de overheid ook nog eens heel stilletjes een extra eis ingevoerd waar echt niemand iets over had gehoord tot na het Referendum. De regering had namelijk opeens bepaald dat als je als immigrant niet aan een bepaald jaarlijks minimuminkomen voldoet, je een particuliere ziekenverzekering moet afsluiten. In tegenstelling tot in Nederland, hoef je in het VK namelijk geen ziektekostenverzekering af te sluiten. Je bijdrage aan het collectieve ziekenfonds wordt via je belastingaangifte geïnd. Verdien je niets of niet veel, dan had je dus in eerste instantie helemaal geen kosten te betalen.

De nieuwe ‘geheime’ maatregel heeft potentieel zeer ernstige gevolgen voor parttimers, freelancers, huismoeders/-vaders of mantelzorgers. Vooral deze groepen voldoen niet altijd aan dat jaarlijks minimuminkomen en moeten dus een particuliere ziektekostenverzekering hebben. Maar omdat vrijwel niemand op de hoogte was van deze nieuwe eis, hebben de meesten dit niet gedaan. En dat betekent in principe dat ze hier illegaal verblijven.

“Oei, klinkt heftig! Maar ze zullen toch niet zomaar mensen wegsturen of gezinnen uit elkaar halen?”

Zou je denken, hè? Maar voorbeelden uit het recente verleden geven de burger geen moed. Voordat Theresa May minister-president werd, was ze secretaris van de Home Office. Ze heeft in die functie al laten blijken dat ze niet in staat is om menselijke empathie te tonen. Ze staat erom bekend de huidige zogenoemde hostile environment – letterlijk ‘vijandige omgeving’ – te hebben gecreëerd. Kort gezegd houdt dit in dat er forse maatregelen zijn ingevoerd om illegale immigranten zo hard mogelijk aan te pakken. Ondanks dat er vanuit de politiek geen grote animo hiervoor was, werd deze nieuwe handelswijze toch ingevoerd. Hiermee was een grote stap in een collectieve, door de overheid gesteunde, xenofobie gezet.

“Maar eigenlijk terecht toch? Illegale immigranten moeten gewoon opzouten.”

Als je het zo zwart-wit stelt, dan heb je misschien gelijk. Maar met die hostile environment riep de Home Office o.a. werkgevers, huisartsen en huisbazen op om alert te zijn op mogelijke illegalen. Maar hoe doe je dat? In de praktijk gebeurt dat op basis van iemands huidskleur, etnische achtergrond, accent, enzovoort. Eh hallo, discriminatie!

Als gevolg van deze hostile environment zijn de afgelopen jaren honderden mensen onterecht het land uit gezet. Voor hun deportatie zijn ze ook nog vaak eerst in asielzoekerscentra of in de gevangenis geplaatst. In dit artikel lees je hoe de overheid de afgelopen jaren in totaal 21 miljoen pond heeft moeten uitbetalen aan ruim 850 gedupeerden vanwege onterechte uitzettingen of arrestaties. De voornaamste reden voor dit hoge aantal is dat de Home Office targets voor immigratieaantallen vaststelt. Wanneer ambtenaren het voor elkaar krijgen om die targets te halen, door bijvoorbeeld immigratieaanvragen af te wijzen of immigranten te deporteren, dan worden ze beloond met bonussen. Makkelijke manier om een lekker zakcentje bij te verdienen, toch? Dat het ten koste gaat van onschuldige mensen en dat je hiermee mensenlevens verwoest, is maar bijzaak.

Brexitstress // Dutch Girl in London

Waarom ik er geen vertrouwen in heb dat de Britse overheid de status van legale EU-burgers objectief zal afhandelen

Weleens gehoord van het Windrush schandaal?

Afgelopen jaar kwam het Windrush schandaal aan het licht. Omdat er na WWII een groot tekort aan arbeiders in het VK was, moedigde de overheid mensen uit de Commonwealth landen aan om hier te komen werken. De meerderheid van deze Commonwealth landen zijn voormalige Britse koloniën. Immigratie vanuit die landen werd in 1973 aan banden gelegd, maar voor die tijd was het vrij makkelijk én werd het ook nog eens aangemoedigd door de Britse regering.

Eerder dit jaar werd bekendgemaakt dat een groot aantal mensen die vóór 1973 naar het VK waren gekomen nu onterecht als illegale burgers worden aangemerkt. Deze mensen worden aangeduid als de ‘generatie Windrush’, vernoemd naar het schip ‘Empire Windrush’ waarmee honderden (gast)arbeiders uit de Cariben naar het VK kwamen. De kinderen die met ze mee kwamen, reisden meestal mee op het paspoort van hun ouders. Na tientallen jaren in het VK gewoond, gewerkt en belasting betaald te hebben, werd het vanwege een nieuwe strenge immigratieregel opeens nodig voor ze om aan te kunnen tonen dat ze hier inderdaad legaal woonden. Velen hadden geen eigen paspoort omdat dat nooit eerder nodig was geweest. Op zich niet het ergste omdat het papierwerk van hun aankomst in het VK tijdens de jaren ’70 veilig opgeborgen lag bij de Home Office. Oh wacht, al deze belangrijke documenten zijn in 2010 vernietigd door de Home Office.

Omdat mensen van de ‘generatie Windrush’ vaak niet konden aantonen dat ze hier al 40-50 jaar legaal woonden, zijn er velen van hen onterecht gedeporteerd, gearresteerd, ontslagen, uit huis geplaatst en zelfs levensreddende medische behandelingen ontzegd. Dit op basis van een grove fout van de Home Office, die toentertijd overigens onder leiding van Theresa May stond. Kort nadat dit schandaal dit jaar aan het licht kwam, diende May’s opvolger bij de Home Office, Amber Rudd, haar ontslag in. Ze had namelijk beweerd dat de Home Office geen targets had voor het aantal te deporteren illegale immigranten. Uit een rapport bleek later dat dit wel het geval was.

Uitzondering voor EU-burgers in de privacywet

Kun je je al het gedoe om de nieuwe privacywet die eind mei is ingevoerd in de EU nog herinneren? Zelfs als eigenaar van deze bescheiden website heb ik hier vanwege de GDPR-wet een privacyverklaring moeten opnemen. Maar de Britse overheid heeft een clausule laten opnemen in de Britse wet waarin staat dat overheidsinstanties niet verplicht zijn om EU-burgers inzicht te geven in de informatie die ze hebben over die individuen. Dit houdt in de praktijk in dat wanneer een verzoek voor een verblijfsvergunning wordt afgewezen, noch jij, noch je advocaat kan informeren naar de reden voor de afwijzing. Herinner je nog wat ik eerder zei over de hostile environment? Beginnen nu bij jou ook de alarmbellen te rinkelen? Deze achterdochtigheid mag misschien als paranoïde overkomen, maar er zijn gewoon te veel voorbeelden bekend van ernstige fouten gemaakt door de Home Office.

Brexitstress // Dutch Girl in London

Hoewel veel EU-burgers direct na Brexit het proces zijn ingegaan om de Britse nationaliteit aan te nemen, voelen velen er op dit moment nog niks voor om een verblijfsvergunning (de eerste stap in het naturalisatieproces) aan te vragen. Velen willen liever nog niet in het systeem – ook wel cynisch de ‘deportatielijst’ genoemd – worden opgenomen. Met alle onthullingen en ontwikkelingen van de laatste jaren is het vertrouwen in de overheid zeer klein. Dat politici de ene dag iets roepen en de volgende dag totaal het omgekeerde zeggen, maakt dit er niet beter op. Boris Johnson was in eerste instantie bijvoorbeeld pro-EU, maar veranderde halverwege de referendumcampagne van gedachten. En Theresa May? Zij was dus een ‘standvastige’ Remainer. Maar wanneer je de de kans hebt om de geschiedenisboeken in te gaan als de vrouwelijke minister-president die het voor elkaar kreeg om het VK te bevrijden van het juk van ‘Brussel’, dan zijn principes natuurlijk niet meer zo belangrijk.

“Nou, als het allemaal zo klote is daar, waarom ga je dan niet terug naar Nederland?”

Dat is nu het juist het punt. Vóór Brexit vond ik het heel fijn om hier te wonen, maar ruim twee jaar leven in onzekerheid doet veel met een mens. Ik koos er een paar jaar geleden voor om me hier permanent te vestigen, want er waren voor mij meer pro’s dan contra’s. Het is hier bijvoorbeeld veel makkelijker om als freelancer te werken. De belastingtarieven zijn ook nog eens lager en je hoeft hier geen torenhoge ziektekosten te betalen. Ik voelde me hier (ironisch genoeg) vrijer dan in Nederland. Vrijer om mezelf te ontwikkelen en vrijer om mijn creativiteit de ruimte te geven. Ik geniet van de multiculturele hoofdstad Londen, maar ook de prachtige natuurgebieden in de rest van het land. De mensen zijn in het algemeen erg vriendelijk en ik vind het gewoon een erg fijn land om te wonen. Maar het is voornamelijk de onzekerheid over mijn recht om hier nog op dezelfde wijze te kunnen blijven wonen na 29 maart 2019 dat me Brexitstress geeft. Het is al bekend dat na het ‘behalen’ van de Settled Status (soort van verblijfsvergunning die alle EU-burgers moeten aanvragen na Brexit als ze hier willen blijven wonen) het recht verliezen om te stemmen tijdens plaatselijke verkiezingen. Als niet-Brit mag ik nu namelijk weliswaar niet landelijk stemmen, maar dus wel plaatselijk. Het is ook nog eens de vraag hoe het zit met toegang tot medische zorg en andere basisvoorzieningen.

Maar Brexitstress gaat verder dan alleen mijn rechten hier in het VK na Brexit. Het klinkt misschien heel stom voor buitenstanders en voor jou als lezer, maar Brexit heeft ook invloed op mijn eigen culturele identiteit. Zoals ik in mijn eerder bericht Heimwee schreef, voel ik me opeens vanwege omstandigheden buiten mijn macht, verscheurd tussen twee landen en culturen. Ik probeerde dit gevoel in woorden uit te drukken in Heimwee, maar de auteur van dit artikel slaagde daar beter in.

En hoe nu verder?

Wist ik het maar! Met de dag groeit het aantal doemscenario’s. Ik lees serieus al berichten van mensen die blikken eten inslaan, want bij een No-Deal Brexit wordt verwacht dat er binnen een jaar een voedseltekort zal ontstaan. En ook wordt binnen korte tijd een tekort aan medicijnen en ziekenhuispersoneel verwacht. Terwijl de onderhandelingen tussen het VK en de overige EU-landen voornamelijk gericht zijn op (grote) bedrijven, weten manlief en ik niet wat wij als zzp’ers kunnen verwachten. Vrijwel al onze inkomsten zijn afkomstig uit de EU. Hoe gaan we hier na Brexit mee om? En het is onmogelijk om je voor te bereiden op de toekomst, want met nog maar 4 maanden op de teller is de Britse overheid nog steeds onderling aan het kibbelen over de invulling van Brexit. En totdat zij het eindelijk met het elkaar eens kunnen worden en duidelijkheid scheppen, verwacht ik nog last te hebben van deze Brexitstress.

Brexitstress // Dutch Girl in London

Er is nog zoveel meer te vertellen over Brexit, bijvoorbeeld over de ware redenen erachter (dat heeft o.a. meer te maken met belastingontduiking door de Britse elite dan protest tegen de controle van ‘Brussel’), de manipulatie door de media die in feite marionetten van de Conservatieven zijn (en hieronder valt zeker ook de BBC), maar ik wilde het zo dicht bij mogelijk mijn persoonlijke gevoelens houden en ook bij wat andere Nederlanders in het VK erover zeggen in de eerdergenoemde Facebookgroepen. Wil je meer journalistieke artikelen hierover lezen, dan zijn de artikelen van Joris Luijendijk, zoals dit artikel in de Guardian, hierover een goed startpunt. Ook dit artikel op nrc.nl, Harry Potters wereld is hooguit een licht aangedikte versie van de systeemchaos in het VK, geeft een goed inzicht over de ‘logica’ van de Britten.

Volgende week weer een luchtiger onderwerp! Promise 🙂
Zarina xx

Aanvulling na publicatie: de Home Office zegt bij de aanvraag voor Settled Status een uitzondering te maken voor de particuliere ziektekostenverzekering en het wel/niet hebben van een dergelijke verzekering niet mee te nemen in het beslissingsproces.